🕉 మోక్షం అంటే ఏమిటి? – ముండకోపనిషత్ చెప్పిన పరమ సత్యం 21 వ రోజు

🕉 మోక్షం అంటే ఏమిటి? – ముండకోపనిషత్ చెప్పిన పరమ సత్యం

మొదటి భాగం — మొదటి ఉప భాగం

మోక్షం కొత్తగా లభించేది కాదు — బంధం తొలగడమే మోక్షం

అద్వైత వేదాంతం చెప్పే అత్యంత గొప్ప సత్యం ఏమిటంటే మోక్షం అనేది ఎక్కడో ఉండి కొత్తగా సంపాదించుకోవాల్సిన వస్తువు కాదు. అది మన స్వరూపమే. మనకు నిజంగా జరగాల్సింది మోక్షం కలగడం కాదు; అజ్ఞానంతో ఏర్పడిన బంధం తొలగిపోవడం.

మనం సాధారణంగా "ఒకరోజు మోక్షం వస్తుంది" అని అనుకుంటాం. కానీ అద్వైతం ప్రకారం ఆ భావనే అజ్ఞానం. ఎందుకంటే ఆత్మ, బ్రహ్మం, మోక్షం — ఈ మూడూ వేర్వేరు కావు; ఒకే పరమసత్యానికి మూడు పేర్లు. అందువల్ల మోక్షం అనేది కొత్త అనుభవం కాదు; ఎప్పటి నుంచో ఉన్న తన స్వరూపాన్ని గుర్తించడం మాత్రమే.

జీవుడు తనను శరీరం, మనస్సు, వ్యక్తిత్వంగా భావించడం వల్లనే బంధాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు. ఈ భ్రమ తొలగిన క్షణమే మోక్షం ప్రత్యక్షమవుతుంది. అందుకే "బంధం తొలగడమే మోక్షం; మోక్షం కలగడం కాదు" అని భగవత్పాదులు స్పష్టంగా బోధిస్తారు.

ఈ సత్యాన్ని లోతుగా మననం చేసినవారికి మోక్షం భవిష్యత్తులో పొందాల్సిన లక్ష్యం కాదు; ఇప్పుడే ఉన్న తన నిజస్వరూపమని ప్రత్యక్షంగా అర్థమవుతుంది.

మొదటి భాగం — రెండవ ఉప భాగం

ఆత్మ, బ్రహ్మం, మోక్షం — మూడు పేర్లు, ఒకే సత్యం

అద్వైత వేదాంతం తెలిపే అత్యంత సూక్ష్మమైన బోధ ఏమిటంటే ఆత్మ, బ్రహ్మం, మోక్షం వేర్వేరు కావు. ఇవి మూడు వేర్వేరు పదాలు మాత్రమే; సూచించేది మాత్రం ఒకే పరమసత్యం. అందుకే ఆత్మను తెలుసుకోవడం అంటే బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకోవడమే; బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకోవడం అంటే మోక్షాన్ని పొందడమే.

మోక్షం అనేది బ్రహ్మం వల్ల కలిగే ఫలితం కాదు. అలాగే ఆత్మకు కొత్తగా వచ్చే స్థితి కూడా కాదు. ఆత్మయే మోక్షస్వరూపం. మనం అజ్ఞానం వల్ల మన నిజస్వరూపాన్ని మరచిపోయి శరీరాన్నే "నేను" అని భావిస్తున్నాం. ఈ భ్రమ తొలగిన క్షణంలోనే మన స్వరూపమైన బ్రహ్మమే ప్రత్యక్షమవుతుంది.

అందువల్ల ఆత్మజ్ఞానం అంటే కొత్తగా ఏదైనా సంపాదించడం కాదు; ఇప్పటికే ఉన్న సత్యాన్ని గుర్తించడం. ఇదే అద్వైత వేదాంతం చెప్పే పరమ రహస్యం. ఈ సత్యాన్ని హృదయపూర్వకంగా గ్రహించినవారికి మోక్షం భవిష్యత్తులో లభించే గమ్యం కాదు; ఇప్పుడే ఉన్న తన స్వరూపమే అని స్పష్టమవుతుంది.

మొదటి భాగం — మూడో ఉప భాగం

మోక్షం మన స్వరూపమే — అజ్ఞానం తొలగితే అది ప్రత్యక్షమవుతుంది

మనం సాధారణంగా "మోక్షం ఎప్పుడు వస్తుంది?", "దాన్ని ఎలా పొందాలి?" అని ప్రశ్నిస్తుంటాం. కానీ అద్వైత వేదాంతం ఈ ప్రశ్ననే మార్చేస్తుంది. మోక్షం అనేది ఎప్పుడో వచ్చే వస్తువు కాదు; అది ఎప్పటినుంచో ఉన్న మన నిజస్వరూపం. అందుకే దానిని పొందడం కాదు, దానిని కప్పిపుచ్చిన అజ్ఞానం తొలగిపోవడమే అవసరం.

జీవుడు తనను శరీరంతో, మనస్సుతో, ఇంద్రియాలతో తాదాత్మ్యం చేసుకోవడం వల్ల బంధాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు. ఈ తప్పుడు భావమే సంసారానికి మూలం. గురు బోధ, శ్రవణం, మననం, నిదిధ్యాసనం ద్వారా ఈ భ్రమ క్రమంగా తొలగినప్పుడు, "నేనే ఆ నిత్యమైన ఆత్మను, నేనే బ్రహ్మస్వరూపుడిని" అనే అపరోక్ష జ్ఞానం వెలుగుతుంది.

అప్పుడు మోక్షం కొత్తగా కలిగినట్లు కాదు; ఇప్పటికే ఉన్న తన స్వరూపమే ప్రత్యక్షమైందని తెలుసుకుంటాడు. ఇదే అద్వైత వేదాంతం బోధించే పరమ రహస్యం.

మొదటి భాగం — నాలుగో ఉప భాగం

మోక్షకాలంలో ఉపాధులన్నీ లయమై, ఆత్మ మాత్రమే మిగులుతుంది

జీవుడు మోక్షాన్ని పొందినప్పుడు కొత్తగా ఏదీ కలగదు. అజ్ఞానం వల్ల ఏర్పడిన ఉపాధులు, కళలు, కర్మలు, జీవభావం మాత్రమే లయమవుతాయి. శరీరం, ఇంద్రియాలు, ప్రాణం, మనస్సు, బుద్ధి—ఇవి అన్నీ తమ తమ మూలంలో కలిసిపోతాయి. వాటి ద్వారా ఏర్పడిన "నేను జీవుడిని" అనే పరిమిత భావం పూర్తిగా తొలగిపోతుంది.

విజ్ఞానమయ జీవాత్మ కూడా పరమ అవ్యయమైన బ్రహ్మస్వరూపంలో ఏకమైపోతుంది. ఇది ఒక వస్తువు ఇంకొక వస్తువులో కలిసిపోవడం కాదు; ఉపాధుల వల్ల కనిపించిన భేదం తొలగి, ఎప్పటినుంచో ఉన్న ఏకత్వం ప్రత్యక్షమవడం. కుండ పగిలితే ఘటాకాశం మహాకాశంలో కలిసినట్లు, జీవభావం తొలగితే బ్రహ్మస్వరూపమే మిగులుతుంది.

అందువల్ల మోక్షం అనేది ఎక్కడికో వెళ్లడం కాదు, ఏదో కొత్త స్థితిని పొందడం కాదు. అనాత్మతో ఉన్న తాదాత్మ్యం పూర్తిగా తొలగి, నిత్యమైన ఆత్మస్వరూపమే తన నిజస్వరూపమని ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకోవడమే మోక్షం.

రెండో భాగం — మొదటి ఉప భాగం

మాయా కల్పిత ఉపాధుల వల్లే జీవభావం

అద్వైత వేదాంతం ప్రకారం ఆత్మకు నిజంగా ఎలాంటి బంధమూ లేదు. కానీ మాయా వల్ల ఏర్పడిన బుద్ధి, మనస్సు, ప్రాణం, ఇంద్రియాలు, శరీరం వంటి ఉపాధులను "ఇదే నేను" అని భావించడం వల్ల జీవభావం ఏర్పడుతుంది. ఈ తాదాత్మ్యమే అజ్ఞానం.

భగవత్పాదులు ఈ విషయాన్ని సూర్యుని ప్రతిబింబం ద్వారా అద్భుతంగా వివరిస్తారు. నీటిలో కనిపించే సూర్యబింబం నిజమైన సూర్యుడు కానట్లే, శరీరంలో కనిపించే జీవభావం కూడా నిజమైన ఆత్మ కాదు. అది ఉపాధుల వల్ల కనిపిస్తున్న ప్రతిబింబం మాత్రమే. అయినప్పటికీ, అజ్ఞానం ఉన్నంతవరకు జీవుడు దానినే తన స్వరూపంగా భావించి సంసారంలో కర్మలు చేస్తూ సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు.

అందువల్ల సంసారం నిజమైన ఆత్మకు చెందినది కాదు; మాయా కల్పిత ఉపాధులతో ఏర్పడిన భ్రమ మాత్రమే. ఈ భ్రమ తొలగినప్పుడు జీవభావం కూడా లయమై, అద్వయ బ్రహ్మస్వరూపమే మిగులుతుందని వేదాంతం బోధిస్తుంది.

రెండో భాగం — రెండో ఉప భాగం

బ్రహ్మస్వరూపం జన్మ–మరణాలకు అతీతం

ఉపాధులనే తన స్వరూపంగా భావించే అజ్ఞానం తొలగిన వెంటనే జీవుడు తన నిజస్వరూపమైన పరబ్రహ్మాన్ని గుర్తిస్తాడు. ఆ బ్రహ్మం పుట్టేది కాదు, నశించేది కాదు, మార్పులకు లోనయ్యేది కాదు. అది ఆకాశంలా సర్వవ్యాపి, అనంతం, అక్షయం, అభయం, అద్వయం, శివస్వరూపం.

ఈ బ్రహ్మస్వరూపానికి ముందు–తర్వాత అనే కాలభేదం లేదు; లోపల–బయట అనే దేశభేదం లేదు; రెండవ వస్తువు అనే భేదం కూడా లేదు. అందువల్ల అది కార్య–కారణాలకు అతీతమైన నిత్య సత్యం. జీవుడు తనను ఉపాధుల నుండి వేరుగా తెలుసుకున్న క్షణంలో, తాను ఎప్పటి నుంచో ఈ నిత్య బ్రహ్మస్వరూపమేనని ప్రత్యక్షంగా గ్రహిస్తాడు.

అప్పుడు ఉపాధుల వల్ల కనిపించిన అన్ని భేదాలు లయమై, "నేను పరిమిత జీవిని కాదు; అనంతమైన బ్రహ్మమే" అనే అఖండ జ్ఞానం మాత్రమే మిగులుతుంది. ఇదే అద్వైత వేదాంతం చెప్పే పరమానుభవం.

రెండో భాగం — మూడో ఉప భాగం

ఉపాధులు లయమైతే మిగిలేది అద్వయ బ్రహ్మమే

జ్ఞానం ఉదయించిన తరువాత ఉపాధులతో ఏర్పడిన జీవభావం క్రమంగా అంతరించిపోతుంది. శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, కర్మలు—ఇవి అన్నీ తమ తమ మూలంలో లయమవుతాయి. ఇది ఎక్కడికో వెళ్లిపోవడం కాదు; తమ ఆధారమైన బ్రహ్మస్వరూపంలోనే భేదరహితంగా నిలిచిపోవడం.

భగవత్పాదులు బ్రహ్మాన్ని అనంతం, అక్షయం, అజం, అజరం, అమృతం, అభయం, అద్వయం, శివస్వరూపం అని వర్ణిస్తారు. ఈ లక్షణాలన్నీ ఒకే సత్యాన్ని సూచిస్తాయి. బ్రహ్మానికి పుట్టుక లేదు, మరణం లేదు, మార్పు లేదు, రెండవది లేదు. అందువల్ల జీవుడు ఉపాధులను వదిలినప్పుడు కొత్తగా బ్రహ్మాన్ని పొందడు; ఎప్పటినుంచో ఉన్న తన స్వరూపమే బ్రహ్మమని ప్రత్యక్షంగా గ్రహిస్తాడు.

కాబట్టి మోక్షం అంటే జీవుడు బ్రహ్మంలో కలవడం కాదు; భేదభావం తొలగి, తానే బ్రహ్మస్వరూపమని స్పష్టంగా తెలుసుకోవడం. ఇదే అద్వైత వేదాంతం చెప్పే పరమసత్యం.

రెండో భాగం — నాలుగో ఉప భాగం

కర్మలు, జీవభావం లయమై బ్రహ్మమే మిగులుతుంది

ఆత్మజ్ఞానం సంపూర్ణమైనప్పుడు జీవునికి సంబంధించిన కర్మలు, కర్తృత్వ భావం, జీవత్వం అన్నీ అజ్ఞానంతో కలిసి లయమవుతాయి. ఇంకా ఫలితాన్ని ఇవ్వని సంచిత, ఆగామి కర్మలు జ్ఞానాగ్నిలో దగ్ధమైపోతాయి. ప్రారబ్ధం మాత్రం శరీరం ఉన్నంతవరకు కొనసాగి, శరీరపాతం తరువాత పూర్తిగా అంతమవుతుంది.

జీవుడు అనిపించేది కూడా నిజమైన ఆత్మ కాదు; అవిద్య వల్ల బుద్ధి, మనస్సు, శరీర ఉపాధులతో కలిసిన చిదాభాసం మాత్రమే. ఉపాధులు తొలగినప్పుడు ఈ జీవభావం కూడా అంతరించి, మిగిలేది మార్పులేని, నిత్యమైన బ్రహ్మస్వరూపమే. అందువల్ల మోక్షంలో ఎక్కడికీ వెళ్లడం లేదు, కొత్తగా ఏదీ పొందడం లేదు; అనాత్మతో ఉన్న తాదాత్మ్యం మాత్రమే తొలగిపోతుంది.

ఇదే అద్వైత వేదాంతం చెప్పే పరమసత్యం—ఉపాధులు మాయ, జీవభావం భ్రమ, బ్రహ్మమే ఒక్కటే నిత్యసత్యం. జ్ఞానం కలిగినవాడు ఈ సత్యాన్ని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించి, తాను ఎప్పటి నుంచో ముక్తుడేనని గ్రహిస్తాడు.

మూడో భాగం — మొదటి ఉప భాగం

బ్రహ్మవిద్యే అన్ని ప్రతిబంధాలను తొలగించే మహా ఆయుధం

బ్రహ్మజ్ఞాన మార్గంలో నడిచే సాధకుడికి పరీక్షలు, కష్టాలు, విఘ్నాలు రావడం సహజం. విద్యార్థికి పరీక్షలు ఉన్నట్లే, ఆత్మజ్ఞానం కోరుకునే ముముక్షువుకూ జీవితం అనేక సవాళ్లను ముందుకు తెస్తుంది. వాటిని భయపడకుండా, సాధనలో భాగంగా స్వీకరించాలి. ఎందుకంటే శ్రేయోమార్గాన్ని ఎంచుకున్నవారికే ఈ పరీక్షలు వస్తాయి.

భగవత్పాదులు ధైర్యం నింపుతూ చెప్పేది ఏమిటంటే—బ్రహ్మవిద్య చేతిలో ఉన్నవారిని ఏ దేవతా, ఏ కర్మా, ఏ విఘ్నమూ అడ్డుకోలేవు. అజ్ఞానమే అసలు ప్రతిబంధకం; అది తొలగిన తర్వాత మోక్షానికి మరే అడ్డంకీ ఉండదు. అందువల్ల సాధకుడు భయాన్ని విడిచి, "అహం బ్రహ్మాస్మి" అనే దృఢనిశ్చయంతో నిలబడాలి.

ఈ ఉపదేశం సారాంశం ఒక్కటే—కష్టాలను కాదు, అజ్ఞానాన్ని జయించు; బ్రహ్మవిద్యే నీకు పరమ రక్షణ, పరమ శక్తి.

మూడో భాగం — రెండో ఉప భాగం

మోక్షం అంటే బంధం పోవడమే, కొత్తగా ఏదీ పొందడం కాదు

భగవత్పాదులు స్పష్టంగా బోధిస్తున్నది ఏమిటంటే, మోక్షం ఎక్కడో దూరంలో ఉండి సంపాదించాల్సినది కాదు. అది మన స్వరూపమే. మనకు ఎప్పటినుంచో ఉన్న ఆత్మస్వరూపాన్ని కప్పిపుచ్చిన అజ్ఞానం, "నేను శరీరం", "ఇది నాది" అనే బంధభావమే తొలగిపోవాలి. అదే నిజమైన విముక్తి.

అందుకే ఆయన "నీవు" మరియు "నీది" అనే రెండింటి మధ్య తేడాను చూపిస్తారు. "నీవు" అంటే నిత్యమైన ఆత్మ; "నీది" అంటే శరీరం, మనస్సు, ఇంద్రియాలు, బంధువులు, వస్తువులు వంటి ఉపాధులు. పోవాల్సింది "నీది" మాత్రమే, "నీవు" కాదు. ఆత్మ ఎప్పటికీ నశించదు; కేవలం అజ్ఞానమే తొలగిపోతుంది.

కాబట్టి సాధన యొక్క అసలు లక్ష్యం కొత్తగా మోక్షాన్ని పొందడం కాదు; ఇప్పటికే ఉన్న ఆత్మస్వరూపాన్ని గుర్తించి, అహంకార–మమకార బంధాలను విడిచిపెట్టడం. అదే అద్వైత వేదాంతం చెప్పే పరమ సత్యం.

మూడో భాగం — మూడో ఉప భాగం

బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకోవడం అంటే బ్రహ్మమేనని గుర్తించడం

ఉపనిషత్తు ప్రకటించే మహావాక్యం ఏమిటంటే—"బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు బ్రహ్మమే అవుతాడు." అయితే ఇది కొత్తగా బ్రహ్మంగా మారడం కాదు. ఎప్పటినుంచో బ్రహ్మస్వరూపంగానే ఉన్న తాను, అజ్ఞానం వల్ల జీవుడినని భావించాడు. జ్ఞానం కలిగిన తర్వాత ఆ భ్రమ తొలగి, తన నిజస్వరూపాన్ని గుర్తిస్తాడు.

అటువంటి బ్రహ్మజ్ఞాని శోకాన్ని, పాపపుణ్య బంధాలను, హృదయంలోని అన్ని సంశయాలను దాటిపోతాడు. మరణం కూడా అతనికి భయంకరమైనది కాదు, ఎందుకంటే తాను నశించే శరీరం కాదని, నిత్యమైన చైతన్యమని ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకున్నాడు. ఇదే అమృతత్వం, ఇదే నిజమైన మోక్షం.

కాబట్టి అద్వైతం చెప్పే పరమసత్యం ఏమిటంటే—మోక్షం అంటే కొత్త స్థితిని పొందడం కాదు; "నేనే బ్రహ్మస్వరూపుడిని" అనే శాశ్వత సత్యాన్ని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించి, అదే నిష్ఠలో నిలవడం.

మూడో భాగం — నాలుగో ఉప భాగం

బ్రహ్మవిద్యకు అర్హత – గురువు, శిష్యుడు, సాధన

ఉపనిషత్తు చివరలో బ్రహ్మవిద్యను ఎవరికి బోధించాలో స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. ఈ జ్ఞానం కేవలం వినడానికి కాదు; ఆచరణలో పెట్టడానికి సిద్ధమైన, శ్రద్ధ, వినయం, వైరాగ్యం కలిగిన సాధకుడికే గురువు ఉపదేశించాలి. శాస్త్రజ్ఞానం మాత్రమే సరిపోదు; బ్రహ్మనిష్ఠతో జీవిస్తూ, సాధనలో స్థిరంగా ఉండటం అత్యంత అవసరం.

ఇక్కడ చెప్పే యజ్ఞం కూడా బాహ్య అగ్నిలో చేసే హోమం కాదు. జ్ఞానాగ్నిలో అహంకారం, మమకారం, నామరూప భేదాలను ఆహుతి చేయడమే నిజమైన యజ్ఞం. ద్వైతభావాన్ని సమిధగా వేసి, "అహం బ్రహ్మాస్మి" అనే జ్ఞానంలో స్థిరపడినప్పుడు అంతర్ముఖ ఆరాధన పరిపూర్ణమవుతుంది.

ఈ ఉపదేశం యొక్క అంతిమ సందేశం ఏమిటంటే—బ్రహ్మవిద్య అనేది పుస్తకాల జ్ఞానం కాదు; గురుకృప, శ్రద్ధ, నిరంతర సాధన, బ్రహ్మనిష్ఠ ద్వారా ప్రత్యక్ష అనుభవంగా వికసించే పరమజ్ఞానం. ఇదే ఉపనిషత్తు అందించే పరమ ఉపసంహారం.

నాలుగో భాగం

ముండకోపనిషత్తు ముగింపు: పూర్వ ఋషుల ఉదాహరణలతో బ్రహ్మవిద్య మరియు గురు పరంపర ప్రాముఖ్యత

ముండకోపనిషత్తు చివరలో బ్రహ్మవిద్య యొక్క గొప్పతనాన్ని, గురు–శిష్య పరంపర పవిత్రతను ఋషులు మరొకసారి గుర్తుచేస్తారు. అంగీర మహర్షి శౌనక మహర్షికి బోధించిన ఈ జ్ఞానం, బ్రహ్మదేవుని నుండి ప్రారంభమైన గురుపరంపర ద్వారా యథాతథంగా సంక్రమించిందని ఉపనిషత్తు తెలియజేస్తుంది. ఈ విద్య కేవలం చదవడం ద్వారా అర్థమయ్యేది కాదు; శ్రద్ధ, ఆచరణ, బ్రహ్మనిష్ఠ కలిగిన సాధకుడికే దీని నిజమైన ఫలం లభిస్తుంది.

వామదేవ మహర్షి తల్లి గర్భంలోనే "అహం బ్రహ్మాస్మి" అనే సత్యాన్ని అనుభవించిన ఉదాహరణ ద్వారా, ఆత్మజ్ఞానం కాలం లేదా వయస్సుపై ఆధారపడదని ఉపనిషత్తు బోధిస్తుంది. అలాగే బ్రహ్మవిద్యను అర్హులైన శిష్యులకు మాత్రమే ఉపదేశించాలని, గురుపరంపరను గౌరవించాలని స్పష్టం చేస్తుంది. చివరగా భగవత్పాదులు బ్రహ్మదేవుని నుండి వచ్చిన పరమ ఋషులందరికీ నమస్కరిస్తూ, ఈ ముండకోపనిషత్ భాష్యాన్ని ఉపసంహరిస్తారు.

ఓం సహనావవతు । సహనౌ భునక్తు । సహవీర్యం కరవావహై । తేజస్వినావధీతమస్తు మా విద్విషావహై । ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ॥

॥ ఇతి శ్రీమద్‌ ముండకోపనిషత్‌ భాష్యం సమాప్తమ్ ॥